Een ongemakkelijk huwelijk tussen staat en industrie
Het besluit over de subsidieverlening voor Tata Steel is nog steeds niet definitief. De nieuwe deadline is gesteld op 1 maart. Een belangrijke reden is: de kans bestaat dat de kooksfabrieken in Ijmuiden mogelijk op last van de Omgevingsdienst alsnog moeten sluiten. Het Openbaar Ministerie (OM) heeft in februari 2022 bekend gemaakt een strafrechtelijk onderzoek te zijn gestart naar Tata Steel IJmuiden. Het onderzoek richt zich onder andere op de vraag of het bedrijf en de leidinggevenden verweten kunnen worden dat zij opzettelijk en wederrechtelijk schadelijke stoffen in de lucht hebben gebracht, met een mogelijk gevaar voor de openbare gezondheid, aldus het OM.
We zijn dus in een situatie terecht gekomen waarin het ene ministerie staatssteun wil verlenen terwijl het andere ministerie het bedrijf wil vervolgen. Een knap staaltje ineffectief besturen. Dat is ongemakkelijk. De blijvende onzekerheid over de toekomst van het bedrijf maakt het lastig om beslissingen over lange-termijninvesteringen te maken. Het gaat ook niet om kleine bedragen. Het steunpakket kan mogelijk oplopen tot een bedrag van 11 miljard euro. De vraag die dus boven de markt hangt is: gaan we enorme publieke investeringen doen in een bedrijf dat mogelijk zelf in juridische zin geen bestaansrecht meer heeft in Nederland?
Het is in ieder geval duidelijk dat noodzakelijke industriepolitiek moeizaam samengaat met het gebrek aan daadkracht van de Nederlandse regering. Bij de regeringspartijen rust er altijd nog een taboe op het failliet laten gaan van grote fossiele bedrijven. Het voornaamste argument is het behoud van banen en het belang van Nederlandse staalproductie. Maar de staatskas is niet oneindig en het is al moeilijk genoeg om de rijksbegroting sluitend te krijgen. Laten we hopen dat het Kabinet Jetten l lukt om met een subsidiepakket te komen waar harde en afrekenbare milieu-eisen aan zitten die uitlegbaar zijn aan de omwonenden van de fabriek. Anders blijft het dweilen met de kraan open.
Ondertussen zijn we op veel plekken in Europa dat er wel investeringskeuzes worden gemaakt om staalproductie te verduurzamen. De plannen in Duitsland, Oosterijk en Zweden lijken al een stuk concreter dan hier in Nederland. Hoe langer we wachten hoe groter het risico dat Tata Steel ook binnen Europa niet meer kan concurreren met de productie van groen staal. Niet de milieubeweging is dan de laatste nagel aan de doodskist van Tatasteel maar overheden elders op ons continent die wél in staat zijn om effectieve industriepolitiek te voeren.